Σε πολλές πολιτικές/κοινωνικές συζητήσεις αναπόφευκτα φτάνει κανείς στο θέμα της παιδείας, της εκπαίδευσης, και το αν αυτή θα πρέπει να είναι, - εννοώντας με ποιον τρόπο είναι πιο αποδοτική – «δωρεάν», δηλαδή να την πληρώνουν οι φορολογούμενοι, ή ιδιωτική, δηλαδή να την πληρώνουν οι γονείς κάθε παιδιού, ή αν θα πρέπει το κράτος να επιλέγει το που θα πάνε οι μαθητές, σε ποιο σχολείο, ή αν θα πρέπει οι γονείς να αποφασίζουν, κ.ο.κ.

Στην Ελλάδα, όπως είθισται άλλωστε, το όλο θέμα είναι γεμάτο αντιφάσεις, καθώς από την μια το εκπαιδευτικό σύστημα είναι δημόσιο, από την άλλη για να επιτύχει κανείς σε αυτό, ως επί το πλείστων, χρειάζεται να χρησιμοποιήσει ιδιωτικά φροντιστήρια, και με το να επιτύχει εννοούμε να εισαχθεί σε μια σχολή ανώτατης εκπαίδευσης. Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι, αριστεροί, προοδευτικοί, κεντρώοι ή δεξιοί, θα υποστηρίξουν πως ένα από τα θετικά που παρέχει η «δωρεάν» ανώτατη εκπαίδευση είναι το γεγονός πως οι φτωχοί μπορούν να σπουδάσουν, και αρκετοί πηγαίνουν την θέση τους ένα βήμα παραπέρα, πως μέσω της «δωρεάν» ανώτατης εκπαίδευσης, βοηθάμε την ίδια την κοινωνία, καθώς με το πέρας των σπουδών οι φοιτητές θα συνδράμουν την κοινωνία. Όμως στη παρούσα φάση πρέπει να θέσουμε το ερώτημα, cui bono, ποιος πραγματικά ωφελείται από την «δωρεάν» ανώτατη εκπαίδευση;

Με μια πρώτη ματιά η απάντηση φαίνεται απλή, μα φυσικά οι φτωχοί. Αν η ανώτατη εκπαίδευση ήταν ιδιωτική, οι φτωχοί δεν θα μπορούσαν να αντέξουν το οικονομικό κόστος, ergo ουσιαστικά θα αποκλείονταν από αυτή. Βέβαια η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική, όμως στη παρούσα φάση ας επικεντρωθούμε στη «δωρεάν» ανώτατη εκπαίδευση. Ποια παιδιά είναι αυτά που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να σπουδάσουν στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας; Μα φυσικά, τα παιδιά της μεσαίας τάξης, με τις πλούσιες οικογένειες να έχουν την δυνατότητα να στείλουν τα παιδιά τους σε σχολές του εξωτερικού, η μεσαία τάξη απολαμβάνει κατά κόρον την δημόσια ανώτατη εκπαίδευση. Οι οικογένειες που βρίσκονται στη μεσαία τάξη έχουν την οικονομική δυνατότητα να μισθώσουν ιδιωτικούς εκπαιδευτικούς για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να επιτύχουν στις πανελλαδικές, ενώ έχουν τους πόρους να τα συντηρήσουν όσο αυτά σπουδάζουν, παρέχοντάς τους τα απαραίτητα χρήματα για να ενοικιάσουν σπίτια, για να καλύψουν τις οικονομικές τους ανάγκες, κ.ο.κ. Βέβαια, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις όπου παιδιά από φτωχές οικογένειες καταφέρνουν να περάσουν, μέσα από πολύ σκληρή δουλειά, σε σχολές της ανώτατης εκπαίδευσης και στη συνέχεια να αποφοιτήσουν, με την προοπτική, θεωρητικά πάντα, πως με την απόκτηση του πτυχίου θα έχουν ένα καλύτερο οικονομικά μέλλον, και θα ανέλθουν, στο μέλλον, από τις χαμηλές οικονομικές τάξεις στη μεσαία, ή ίσως και στην ανώτερη.

Από την άλλη πλευρά, ποιοι είναι αυτοί που έχουν τις λιγότερες πιθανότητες να σπουδάσουν; Οι πιο φτωχοί ανάμεσά μας, αυτοί που δεν μπορούν να μισθώσουν ιδιωτικά φροντιστήρια, αυτοί που, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου τους δίνετε η ευκαιρία σε μια σχολή να ζήσουν σε φοιτητικές εστίες, βρίσκονται σε τόσο δύσκολη οικονομική που ακόμη και η παραμικρή οικονομική επιβάρυνση είναι αβάσταχτη. Υπάρχουν παράλληλα οι περιπτώσεις όπου νεαροί ενήλικες, μόλις τελειώσουν το σχολείο, χρειάζεται να δουλέψουν για να βοηθήσουν οικονομικά την οικογένειά τους, ή άλλους συγγενείς, και δεν έχουν τον χρόνο να επιδιώξουν τις σπουδές τους, ενώ μια μικρή μειονότητα, προτιμάει να επιδιώξει κάποια χειρωνακτική εργασία, η οποία δεν απαιτεί την ανώτατη εκπαίδευση, θεωρώντας πως είναι μια καλύτερη εναλλακτική.
Ορισμένοι ίσως σκεφτούν πως τα παραπάνω περιγράφουν μια άδικη κατάσταση και πως το κράτος οφείλει να κάνει παραπάνω ώστε όλα τα παιδιά, ακόμη και τα πιο φτωχά, να μπορούν να σπουδάσουν «δωρεάν», όμως υπάρχει ορισμένες λεπτομέρειες τις οποίες ελάχιστοι λαμβάνουν υπόψη.

Όσοι μαθητές ξεκινήσουν μετά το σχολείο, είτε από προσωπική επιλογή είτε από ανάγκη, να εργάζονται, ξεκινούν να πληρώνουν και φόρους, από 18 ετών, ενώ πολλοί φοιτητές θα πιάσουν την πρώτη τους δουλειά στα 22, 23 ίσως και 25-26, ανάλογα με τον ζήλο που επιδιώκουν τις σπουδές τους αλλά και το πεδίο αυτών, με αποτέλεσμα να αρχίσουν πολύ αργότερα να πληρώνουν φόρους. Ακόμη, θεωρητικά πάντα, μετά τις σπουδές, η δεύτερη ομάδα, αυτή των φοιτητών, θα απολαμβάνει πολύ καλύτερες χρηματικές απολαβές, και σε πολλές περιπτώσεις συνθήκες εργασίας, από ότι η πρώτη ομάδα, αυτή που ξεκινάει να εργάζεται και να πληρώνουν φόρους από τα 18. Σε μια στρεβλή κατάσταση, άτομα τα οποία δεν θα σπουδάσουν ποτέ, και δεν θα επωφεληθούν ποτέ από την «δωρεάν» ανώτατη εκπαίδευση, τα οποία βρίσκονται στις χαμηλότερες οικονομικές τάξεις, πληρώνουν φόρους ώστε να σπουδάσουν «δωρεάν», φοιτητές, κυρίως, της μεσαίας τάξης. Βέβαια, θα υποστηρίξει κανείς πως ανεξάρτητα από τις λεπτομέρειες, όλο το κοινωνικό σύνολο συμβάλει στη «δωρεάν» ανώτατη εκπαίδευση, καθώς οι σημερινοί φοιτητές θα είναι οι αυριανοί γιατροί, δικηγόροι, αστυνομικοί, δάσκαλοι, κ.ο.κ, επομένως στην ουσία η κοινωνία δεν παρέχει από την καλή της την καρδιά την «δωρεάν» ανώτατη εκπαίδευση, αντιθέτως επενδύει μέσω των φοιτητών στο μέλλον της. Όμως τι γίνεται όταν οι φοιτητές, αφού ολοκληρώσουν τις δαπανηρές «δωρεάν» σπουδές τους, μεταναστεύσουν στο εξωτερικό, όπου θα βρουν καλύτερες δουλειές με τα πτυχία που απέκτησαν στην χώρα μας, ή με όσους αποφασίσουν να ασχοληθούν με κάτι διαφορετικό από το πεδίο των σπουδών τους;  Κανείς δεν φαίνεται να ξέρει, και κανείς δεν φαίνεται να ασχολείται με τέτοιες λεπτομέρειες, καθώς οι περισσότεροι επικεντρώνονται σε φθηνά πολιτικά, και άδεια, σλόγκαν, τα οποία ελάχιστα αντιμετωπίζουν τα προβλήματα των νέων.