Διαβάζουμε ότι ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος παρουσίασε στην κοινή συνεδρίαση της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ τον νέο Κώδικα για την Αυτοδιοίκηση. Όπως τονίζεται από αυτοδιοικητικούς παράγοντες, η έμφαση του υπουργού στο νέο εκλογικό σύστημα αφήνει να διαφανεί ότι και αυτή η μεταρρύθμιση αγνοεί το πάγιο αίτημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για ουσιαστική ενίσχυση της διοικητικής και οικονομικής της αυτοτέλειας. Θα περίμενε κανείς έναν Κώδικα που θα ρύθμιζε κρίσιμα ζητήματα αρμοδιοτήτων, οικονομικών πόρων και ανεξαρτησίας από την κεντρική διοίκηση. Αντί γι’ αυτό βλέπουμε ένα κείμενο που εστιάζει στον εκλογικό μηχανισμό και ελάχιστα, έως καθόλου, στα θεμελιώδη ζητήματα λειτουργίας και αυτονομίας των ΟΤΑ.

Εστιάζοντας στον ουσιαστικό προβληματισμό για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, θεωρητικά η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ένας λαϊκός συμμετοχικός θεσμός, που εγγυάται την αυτονομία των τοπικών κοινωνιών, δηλαδή την ικανότητά τους να διαχειρίζονται τις υποθέσεις τους με βάση τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητές τους, με αιρετά όργανα και με διαφάνεια. Στην πράξη, όμως, παρατηρούνται έντονα στοιχεία ετεροδιοίκησης, δηλαδή ελέγχου και καθοδήγησης από το κεντρικό κράτος ή άλλους υπερκείμενους φορείς, κάτι που καθιστά την αυτοδιοίκηση συχνά "τυπική" και όχι ουσιαστική. Αυτό συμβαίνει κυρίως μέσω της οικονομικής εξάρτησης και της νομοθετικής επιτήρησης. Η χρηματοδότηση των ΟΤΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κράτος και λιγότερο από ίδιους πόρους. Έτσι, η κρατική πολιτική καθορίζει τι μπορεί να γίνει τοπικά. Αλλά και όλες οι αποφάσεις των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων υπόκεινται σε έλεγχο νομιμότητας και πολλές φορές ουσίας από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, που διορίζονται από την κυβέρνηση. Και δεν αναφέρομαι για την πολιτική χειραγώγηση με τις κομματικές εμπλοκές και την εξάρτηση από ευρωπαϊκά και εθνικά προγράμματα με αυστηρούς όρους, χωρίς ευελιξία και τοπική προσαρμογή.

«Εγώ μπορώ»: Η ετεροδιοίκηση περιοδεύει

Το φαινόμενο του τ. υπουργού – βουλευτή να περιοδεύει από Δήμο σε Δήμο στο νομό, από το ένα δημαρχείο στο άλλο, να εξαγγέλλει έργα και να υπόσχεται λύσεις, να φωτογραφίζεται με φακέλους και χειραψίες, είναι μια άλλη πλευρά της ετεροδιοίκησης. Το μήνυμα είναι σαφές και ενοχλητικά παλιό: «εγώ μπορώ, επειδή έχω τα κονέ στην Αθήνα». Αυτή η τακτική, που παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον ή φροντίδα για τον τόπο, στην ουσία ακυρώνει την τοπική αυτοδιοίκηση. Δεν την τιμά· την κρατά όμηρο σε ένα καθεστώς πολιτικής εξάρτησης και πελατειακής διαχείρισης.

Όταν υπόσχεται τη λύση ενός προβλήματος που λιμνάζει χρόνια, γιατί δεν αναρωτιόμαστε: γιατί δεν λύθηκε μέχρι σήμερα; Όταν ένας βουλευτής εγγυάται και υπόσχεται χρηματοδοτήσεις, γιατί δεν διεκδικούνται θεσμικά; Γιατί ο Δήμος να χρειάζεται διαμεσολαβητές για να προχωρήσει ένα αρδευτικό έργο, ένα έργο αντιπλημμυρικό, να πάρει έναν καρδιογράφο; Η απάντηση είναι απλή: γιατί δεν έχουμε πραγματική αυτοδιοίκηση! Έχουμε ετεροδιοίκηση με κομματική σφραγίδα. Γιατί το πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να βλέπει τους ΟΤΑ όχι ως αυτόνομους θεσμούς τοπικής εξουσίας, αλλά ως επαρχιακά παραρτήματα των κομματικών στρατηγικών.

Οι Δήμοι δεν είναι και δεν πρέπει να είναι “ζητιάνοι” έργων και προσβάσεων. Είναι εκλεγμένοι θεσμοί, με υποχρέωση να εκπροσωπούν τον τόπο με αξιοπρέπεια και όχι με υποτέλεια. Αντί για φωτογραφίες στα δημαρχεία, χρειαζόμαστε διαφάνεια στις αποφάσεις. Αντί για κολακείες στους ισχυρούς, χρειαζόμαστε ουσιαστική αποκέντρωση. Και αντί για το γνωστό «εγώ μπορώ», ας χτίσουμε ένα «εμείς διεκδικούμε και αποφασίζουμε».

Οι Δήμοι δεν χρειάζονται προστάτες. Χρειάζονται πολίτες ενεργούς και αυτοδιοίκηση με θεσμική πυγμή. Ναι, μπορούμε να μιλάμε για αυτοδιοίκηση ως θεσμό, αλλά στην πράξη βιώνουμε ετεροδιοίκηση. Το ζητούμενο είναι η διεκδίκηση ουσιαστικής αποκέντρωσης και ενίσχυσης των τοπικών θεσμών με μέσα, αρμοδιότητες και πόρους, ώστε η αυτοδιοίκηση να γίνει πράγματι αυτόνομη.

Αυτό που δεν κάνει ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης του κ Λιβάνιου!