Παρά τη βελτίωση των δημοσιονομικών επιδόσεων, η φοροδιαφυγή εξακολουθεί να αποτελεί βασική πρόκληση για την ελληνική οικονομία, περιορίζοντας τα περιθώρια άσκησης πολιτικής και αναδεικνύοντας την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις και διαρθρωτικές αλλαγές

Η εικόνα των δημόσιων οικονομικών μπορεί να παρουσιάζει σημάδια ενίσχυσης, ωστόσο κάτω από την επιφάνεια παραμένουν διαρθρωτικά προβλήματα που περιορίζουν τη δυναμική τους. Ένα από τα σημαντικότερα είναι η φοροδιαφυγή, η οποία εξακολουθεί να επηρεάζει την κατανομή των φορολογικών βαρών και να υπονομεύει τη δημοσιονομική αποτελεσματικότητα.

Η επιμονή της παραοικονομίας

Στην πρόσφατη έκθεσή της, η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι, παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, το μέγεθος της παραοικονομίας εξακολουθεί να υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το φαινόμενο εμφανίζει έντονη συγκέντρωση σε κλάδους όπου κυριαρχεί η αυτοαπασχόληση και η χρήση μετρητών, γεγονός που δυσχεραίνει τον έλεγχο των πραγματικών εισοδημάτων.

Τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν μια εικόνα που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Σε πολλές περιπτώσεις επαγγελματιών, τα δηλωθέντα καθαρά κέρδη κινούνται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, περίπου στο 6% των ακαθάριστων εσόδων, ενώ το μέσο δηλωθέν εισόδημα διαμορφώνεται σε μόλις 3.655 ευρώ ετησίως.

Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η κατανομή των αποτελεσμάτων ανά δραστηριότητα. Μεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων σε συγκεκριμένους κλάδους εμφανίζει ζημιές ή μηδενικά κέρδη. Στον χώρο της εστίασης και της διασκέδασης, σχεδόν επτά στους δέκα ιδιοκτήτες μπαρ δηλώνουν ζημιογόνα αποτελέσματα, ενώ παρόμοια εικόνα καταγράφεται σε εστιατόρια, κομμωτήρια και συνεργεία αυτοκινήτων. Ακόμη και όπου καταγράφονται θετικά αποτελέσματα, τα δηλωθέντα εισοδήματα παραμένουν περιορισμένα.

Φορολογική συμμόρφωση και έσοδα

Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία της φορολογικής συμμόρφωσης ως βασικού πυλώνα για τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών. Η ενίσχυσή της δεν συνδέεται μόνο με την αύξηση των εσόδων, αλλά και με τη δυνατότητα άσκησης πιο δίκαιης και αποτελεσματικής πολιτικής.

Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση των φορολογικών εσόδων αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην εντατικοποίηση των ελέγχων και στην αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων. Η διεύρυνση των ηλεκτρονικών πληρωμών, η διασύνδεση συστημάτων και η ενίσχυση των μηχανισμών εποπτείας έχουν περιορίσει σε κάποιο βαθμό τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων.

Ωστόσο, οι παρεμβάσεις αυτές δεν επαρκούν από μόνες τους. Η απλοποίηση του φορολογικού πλαισίου και η μείωση της γραφειοκρατίας θεωρούνται εξίσου κρίσιμες για την ενίσχυση της συμμόρφωσης, καθώς μειώνουν τα αντικίνητρα και ενισχύουν τη διαφάνεια.

Φοροαπαλλαγές και δημοσιονομικός χώρος

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα των φορολογικών δαπανών, δηλαδή των απαλλαγών και εξαιρέσεων που μειώνουν τα κρατικά έσοδα. Η σημερινή εικόνα χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα και έλλειψη συστηματικής αξιολόγησης, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, η κατάργηση παρωχημένων ή χαμηλής απόδοσης φορολογικών κινήτρων και η ανακατανομή των πόρων σε πιο στοχευμένες δράσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον αναπτυξιακό αντίκτυπο της δημοσιονομικής πολιτικής.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό φοροαπαλλαγών, ενώ παράλληλα δεν διαθέτει έναν μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησής τους. Η δημιουργία ενός τέτοιου μηχανισμού θεωρείται κρίσιμη για την ορθολογική διαχείριση των δημόσιων πόρων.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το συνολικό ύψος των φοροαπαλλαγών ανήλθε το 2024 σε 22,88 δισ. ευρώ, σημειώνοντας σημαντική αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η απουσία τους θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τα δημόσια έσοδα, δημιουργώντας μεγαλύτερα περιθώρια για κοινωνικές και αναπτυξιακές πολιτικές.

Διπλή πρόκληση για την οικονομία

Συνολικά, η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και η αναθεώρηση του πλαισίου των φοροαπαλλαγών αποτελούν δύο αλληλένδετες προκλήσεις. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα της οικονομίας να διατηρήσει τη δημοσιονομική της ισορροπία και να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή της πορεία.

Πηγή: Ημερησία