Πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα: σήμερα η κεντρική εξουσία δεν θέλει μια ισχυρή, αυτόνομη αυτοδιοίκηση. Αντίθετα, τη θέλει ως το «μακρύ της χέρι» στην περιφέρεια. Επιδιώκει έναν δήμαρχο-επαίτη, που θα περιμένει στους προθαλάμους των υπουργείων για μια κρατική επιχορήγηση, έναν δήμαρχο-κομματάρχη, που θα λειτουργεί ως ιμάντας μεταβίβασης κυβερνητικών γραμμών και, τελικά, έναν Δήμο που θα αντιμετωπίζεται απλώς ως δεξαμενή ψήφων για την κυβερνώσα παράταξη.

Αυτός ο ασφυκτικός εναγκαλισμός εγκλωβίζει τους δήμους σε στείρες αντιπαραθέσεις, που ελάχιστα αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών. Όταν οι αποφάσεις για την καθαριότητα, το πράσινο ή τις υποδομές λαμβάνονται με γνώμονα το κομματικό κόστος, ο δήμος μετατρέπεται σε πεδίο μάχης, αντί για χώρο σύνθεσης. Ένας «πρώτα αυτοδιοικητικός» ηγέτης οφείλει να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο.

«Τα προβλήματα της πόλης δεν έχουν χρώμα πράσινο, κόκκινο, γαλάζιο. Η λακκούβα, η έλλειψη σχολικής στέγης και η διαχείριση των απορριμμάτων δεν είναι ούτε δεξιές ούτε αριστερές» θυμάμαι, και θα θυμούνται οι παλιότεροι, τόνιζε συνέχεια ο Γιώργος Πολυκανδριώτης, αριστερός αντιδήμαρχος στο Δήμο της Λαμίας την δεκαετία του ’80.

Σκέφτομαι και λέω ότι αυτή η απαράδεκτη, με συγκεκριμένες επιλογές και στόχους, πολιτική της κεντρικής εξουσίας απέναντι στην Αυτοδιοίκηση, πρέπει να αντιμετωπιστεί το ίδιο σοβαρά και αποτελεσματικά από τις υγιείς δυνάμεις της κοινωνίας. Δεν μπορεί μόνο αυτοί να είναι έξυπνοι και πονηροί. Λίγο πολύ όλοι καταλαβαίνουμε και καταλαβαινόμαστε, ανεξάρτητα αν κάποιοι υποκύπτουν στις «δεξιο»-τεχνίες των κυβερνώντων.

Η αποκέντρωση και η ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι απλά διοικητικά εργαλεία, αλλά προϋποθέσεις για μια κοινωνία των ίσων ευκαιριών και της συμμετοχής. Η συστηματική αποδυνάμωση των δήμων και των περιφερειών από την κεντρική εξουσία -είτε μέσω της περικοπής πόρων είτε μέσω της αφαίρεσης αρμοδιοτήτων- είναι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ουσιαστική δημοκρατία. Η δε ανάγκη για την υπέρβαση της κομματικής πόλωσης δεν είναι μια θεωρητική άσκηση ύφους, αλλά ζήτημα επιβίωσης για τις τοπικές κοινωνίες.

Για να ανατραπεί αυτό το σκηνικό εξάρτησης, απαιτείται ένα ευρύ μέτωπο συνεργασίας προσώπων και παρατάξεων, με αιρετούς έτοιμους να θυσιάσουν τις προσωπικές και κομματικές τους φιλοδοξίες. Αυτό σημαίνει πρακτικά τη θεσμοθέτηση μιας κουλτούρας όπου οι ικανότητες προτάσσονται των κομματικών ταυτοτήτων. Αυτή η αυθεντική αυτοδιοικητική ενότητα αποτελεί το μοναδικό όπλο απέναντι στις νομοθετικές και οικονομικές τρικλοποδιές του κράτους. Όταν μια τοπική κοινωνία εμφανίζεται αρραγής, με μια διοίκηση που στηρίζεται από ένα ευρύ πολιτικό και κοινωνικό φάσμα, η κεντρική εξουσία χάνει τη δυνατότητα να εφαρμόσει την τακτική του «διαίρει και βασίλευε». Η ομοφωνία μετατρέπει τον δήμο από ικέτη σε ισότιμο διαπραγματευτή.

Το στοίχημα για το μέλλον είναι η ανάδειξη αιρετών, που θα επιλέξουν να κριθούν από το έργο που άφησαν στον τόπο τους και όχι από τις ισορροπίες που κράτησαν με τα κομματικά τους κέντρα. Μόνο όταν η αγάπη για την πόλη ξεπεράσει την ανάγκη για κομματική επιδοκιμασία, η αυτοδιοίκηση θα απελευθερωθεί και θα γίνει πραγματικά χρήσιμη για τον πολίτη.