Μία από τις τελευταίες ζωντανές γέφυρες με τις οικογενειακές μνήμες της Μικρασιατικής Καταστροφής αποτελεί ο Αργύρης Μυλωνάς, ο μακροβιότερος εν ζωή Μικρασιάτης δεύτερης γενιάς, ο οποίος συγκίνησε βαθύτατα όσους παρακολούθησαν την εκδήλωση μνήμης στη Λιβαδειά.

Ο κ. Μυλωνάς κατέθεσε δημόσια την ιστορία των γονιών του, όπως εκείνοι την παρέδωσαν στα παιδιά τους, μεταφέροντας μέσα από την οικογενειακή μνήμη εικόνες από τον ξεριζωμό, τη φυγή, τη μάχη για την επιβίωση και το δύσκολο ξεκίνημα μιας νέας ζωής στην Ελλάδα.

«Η μαρτυρία μου είναι η μαρτυρία των γονιών μου. Έτσι όπως οι ίδιοι μας την έδιδαν», ανέφερε στην αρχή της αφήγησής του.

Ακολούθησε μία συγκλονιστική οικογενειακή ιστορία, που μετέφερε τους παρευρισκόμενους στις δραματικές ημέρες της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Από μια ζωή χωρίς στερήσεις στον ξεριζωμό

Όπως αφηγήθηκε ο Αργύρης Μυλωνάς, οι γονείς του προέρχονταν από οικογένεια που διέθετε εκτάσεις γης και ζώα και απασχολούσε εργάτες. Μια οικογένεια που μέχρι τότε είχε καταφέρει να δημιουργήσει τη ζωή της στον τόπο της, χωρίς να της λείπουν τα απαραίτητα.

Όλα όμως ανατράπηκαν με τα γεγονότα που ακολούθησαν.

Ο πατέρας του, Ιωάννης, είχε πολεμήσει στη Μικρά Ασία με τον ελληνικό στρατό. Σύμφωνα με τη μαρτυρία που μετέφερε ο γιος του, συνελήφθη και κλείστηκε μαζί με άλλους άνδρες σε μία αποθήκη.

Κατάφερε, με τη βοήθεια ενός ακόμη άνδρα, να ξηλώσει κεραμίδια από τη στέγη και να αποδράσει, ανοίγοντας τον δρόμο για να ελευθερωθούν και οι υπόλοιποι.

Όμως η περιπέτειά του δεν είχε τελειώσει.

Η μάχη στα νερά του Αιγαίου

Μία από τις πιο δραματικές στιγμές της μαρτυρίας αφορά την προσπάθεια του πατέρα του να σωθεί μέσω της θάλασσας.

Μαζί με έναν ακόμη άνδρα πήραν την απόφαση να πέσουν στα βαθιά νερά και να κολυμπήσουν, σε μία ύστατη προσπάθεια να γλιτώσουν.

Ο φίλος του δεν τα κατάφερε και χάθηκε στα κύματα.

Ο ίδιος, εξαντλημένος και με τα χέρια του μουδιασμένα, συνέχισε να παλεύει με τη θάλασσα και κατάφερε τελικά να φτάσει στη στεριά και να σωθεί.

Η πορεία του θα τον οδηγούσε αργότερα, όπως περιέγραψε ο Αργύρης Μυλωνάς, στον Πειραιά.

Η μητέρα του και το βρέφος μέσα στον ξεριζωμό

Την ίδια ώρα, η μητέρα του βίωνε τη δική της τραγωδία.

Ήταν ήδη εξαντλημένη και σημαδεμένη από μία πρόσφατη αποβολή όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον τόπο της μαζί με την οικογένειά της.

Μέσα στο χάος της φυγής, τη βία και τον πανικό, βρέθηκε αντιμέτωπη με εικόνες που θα τη συνόδευαν σε ολόκληρη τη ζωή της.

Κρατώντας ένα βρέφος μόλις τεσσάρων μηνών, δεν δίστασε.

Το πήρε στην αγκαλιά της και κατάφερε να φτάσει σε μία βάρκα που έφευγε, σώζοντας μαζί με τη δική της ζωή και τη ζωή του μικρού παιδιού.

Μέσα σε συνθήκες απόλυτης καταστροφής, η νεαρή γυναίκα που είχε χάσει την πατρίδα και την προηγούμενη ζωή της έγινε η ίδια η ελπίδα επιβίωσης για ένα βρέφος.

Ξανά μαζί στην Ελλάδα

Η άφιξη στην Ελλάδα δεν σήμαινε το τέλος της δοκιμασίας.

Οι οικογένειες είχαν διασκορπιστεί και για ένα διάστημα κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει με βεβαιότητα ποιοι είχαν καταφέρει να επιβιώσουν.

Σταδιακά, όμως, οι οικογενειακοί δεσμοί άρχισαν να ξαναπλέκονται και όσοι είχαν σωθεί κατάφεραν να βρεθούν και πάλι.

Ακολούθησε η προσωρινή εγκατάσταση και στη συνέχεια η ζωή στον προσφυγικό συνοικισμό.

Ανθρωποι που μέχρι πριν από λίγο είχαν σπίτια, περιουσίες και μία ολόκληρη ζωή στον τόπο τους, κλήθηκαν πλέον να ξεκινήσουν από το μηδέν.

Ο Ιωάννης και η Μαρία έφτιαξαν ξανά μια οικογένεια

Παρά τις τεράστιες δυσκολίες, οι γονείς του Αργύρη Μυλωνά κατάφεραν να ορθοποδήσουν.

Ο Ιωάννης και η Μαρία δημιούργησαν τη δική τους μεγάλη οικογένεια, αποκτώντας οκτώ παιδιά, ενώ παράλληλα φρόντισαν και άλλα μέλη της οικογένειας που είχαν βρεθεί μαζί τους στην προσφυγιά.

Ο πατέρας του εργάστηκε ακατάπαυστα.

Όπως τον περιέγραψε ο γιος του, με τα χέρια «μαυρισμένα από τη στάχτη και ζυμωμένα από τον κόπο», κατάφερε με σκληρή και τίμια δουλειά όχι μόνο να θρέψει την οικογένειά του, αλλά και να μορφώσει τα παιδιά του.

Αργότερα ήρθε και η αλλαγή του οικογενειακού επιθέτου.

Έτσι προέκυψε το «Μυλωνάς», το επίθετο που θα συνόδευε πλέον την οικογένεια στη νέα της ζωή στην Ελλάδα.

Δεν έφεραν μαζί τους μόνο τις αναμνήσεις

Η μαρτυρία του Αργύρη Μυλωνά δεν ήταν μόνο μια αφήγηση πόνου και απώλειας.

Ήταν παράλληλα μία αφήγηση για το πώς άνθρωποι που έχασαν σχεδόν τα πάντα κατάφεραν να δημιουργήσουν ξανά.

Οι Μικρασιάτες έφεραν μαζί τους τον πολιτισμό, την κουλτούρα, τη μουσική, τις παραδόσεις, τις αξίες και τις γεύσεις τους, στοιχεία που πέρασαν στις επόμενες γενιές και έγιναν κομμάτι της νέας τους πατρίδας.

Η οικογένεια του Αργύρη Μυλωνά ήταν μία από αυτές.

Μία οικογένεια που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον τόπο της, πέρασε μέσα από τον φόβο και την προσφυγιά, αλλά κατάφερε να ξανασταθεί όρθια.

«Έχουμε βαθιά ανθρώπινο χρέος να κρατήσουμε τη μνήμη ζωντανή»

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η ιστορία των γονιών του εξακολουθεί να ζει μέσα από τον ίδιο.

Και αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της μαρτυρίας του στη Λιβαδειά: οι ιστορίες αυτές να μη χαθούν όταν φύγουν και οι τελευταίοι άνθρωποι που τις άκουσαν απευθείας από εκείνους που τις έζησαν.

Ο Αργύρης Μυλωνάς ολοκλήρωσε την αφήγησή του υπενθυμίζοντας το χρέος των επόμενων γενεών να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη της προσφυγιάς.

«Εμείς έχουμε καθήκον, βαθιά ανθρώπινο χρέος, να τον κρατήσουμε ζωντανό, αφού αποτελεί μνημείο προσφυγιάς. Αιωνία τους η μνήμη», ήταν το μήνυμα με το οποίο έκλεισε τη μαρτυρία του.

Για λίγα λεπτά στη Λιβαδειά, η Μικρασιατική Καταστροφή έπαψε να αποτελεί απλώς ένα κεφάλαιο της Ιστορίας.

Έγινε ξανά η ιστορία ανθρώπων που έχασαν την πατρίδα τους, πάλεψαν για να επιβιώσουν και κατάφεραν να παραδώσουν τη μνήμη τους στις επόμενες γενιές.