«Το να έχει κανείς ένα αξιοπρεπές σπίτι αποτελεί αναφαίρετο και θεμελιώδες δικαίωμα». Διαβάζοντας κάπου αυτή τη φράση, προσπαθώ να εντοπίσω αναφορές σ’ αυτό το κοινωνικό αγαθό που λέγεται ΚΑΤΟΙΚΙΑ. Θα μου πείτε τώρα, το να ψάχνει κανείς για κοινωνικά αγαθά στην εποχή της πλήρους επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού, καταντάει ανέκδοτο.

Κι όμως, φαίνεται πως το «ανέκδοτο» επιστρέφει στην πολιτική συζήτηση. Στην Ευρώπη η στεγαστική κρίση δεν είναι πια μια δυσκολία που αφορά κάποιους λίγους. Οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ και τα ενοίκια έχουν γίνει δυσβάσταχτα. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει πλέον ότι η κατοικία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως εμπόρευμα, αλλά αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και στοιχείο ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Στην Ισπανία η κοινωνική αντίδραση παίρνει πλέον μεγάλες διαστάσεις. Από τη Μαδρίτη μέχρι τη Βαρκελώνη, χιλιάδες άνθρωποι διαδηλώνουν ζητώντας προσιτή κατοικία, προστασία των ενοικιαστών και περιορισμό της ανεξέλεγκτης αύξησης των ενοικίων. Στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο. Η χώρα μας καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης στην ΕΕ. Ένα πολύ μεγάλο μέρος του εισοδήματος των νοικοκυριών κατευθύνεται στη στέγη.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία. Τι είναι τελικά η κατοικία; Είναι ένα ακόμη επενδυτικό προϊόν; Ένα περιουσιακό στοιχείο που αγοράζεται, πωλείται και αποδίδει υπεραξίες; Ή είναι ένας βασικός όρος για να μπορεί ένας άνθρωπος να ζήσει με αξιοπρέπεια, να δημιουργήσει οικογένεια, να μεγαλώσει τα παιδιά του, να συμμετέχει στην κοινωνία; Ο πρωθυπουργός με μεγάλη σαφήνεια δήλωσε «Προτείνω εδώ μια ιδέα: θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα είδος νέου προϊόντος για τον ιδιωτικό τομέα, που θα είναι ένα προϊόν “χτίσιμο για ενοικίαση”, build-to-rent»

Ναι, έτσι είναι. Στόχος τους, σιγά σιγά η διαχείριση της κατοικίας να περάσει πλήρως στις χρηματιστηριακές εταιρείες του real estate, να γίνει εμπορικό προϊόν, που να αποφέρει ΚΕΡΔΗ στους ΜΕΤΟΧΟΥΣ. Όλα στο βωμό του μεγάλου θεού της εταιρείας, το κέρδος! Για ό,τι είναι απαραίτητο για τον άνθρωπο, πρέπει πρώτα να προσκυνάμε τον θεό της εταιρείας. Παιδεία, Υγεία, Ενέργεια, Κατοικία, Νερό, Ασφάλιση, Μεταφορές, Τηλεπικοινωνίες και, σε λίγο, ο αέρας που αναπνέουμε. «Και μια και μπήκατε στον κόπο, ιδιωτικοποιήστε στο φινάλε και την πουτάνα τη μάνα που σας γέννησε», που λέει και ο Ζοζέ Σαραμάγκου. Αυτή θα είναι μάλλον η τελευταία τους ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ…

Το ενοίκιο και γενικά το κόστος κατοικίας οδηγεί τις οικογένειες σε απόγνωση. Ενοίκιο, ρεύμα, νερό, τηλέφωνο, κοινόχρηστα, θέρμανση, για τον περισσότερο κόσμο ξεπερνάει και το 60% του μέσου μηνιαίου μισθού. Αν πρόκειται για οικογένεια, αγγίζει και το ύψος του μηνιαίου μισθού. Ακόμα πιο δύσκολα είναι για τους φοιτητές. Πολλοί είναι αυτοί που εγκαταλείπουν τις σπουδές τους. Οι νέοι αναγκάζονται, εκ των πραγμάτων, να μείνουν κοντά στους γονείς ή να εξασφαλίσουν συγκατοίκηση. Η συγκατοίκηση για πολλούς νέους τείνει πλέον να γίνει η νέα κουλτούρα, ο νέος τρόπος ζωής. 

Φαίνεται όμως πως η εξασφάλιση αξιοπρεπούς κατοικίας για μια αξιοβίωτη ζωή είναι βαθιά σοσιαλιστικό ζήτημα, που δεν συνάδει με τις μοντέρνες θεωρίες της ελεύθερης αγοράς και της Σχολής του Σικάγου. Ενώ ο έλεγχος των τιμών στα καλλυντικά και στα απορρυπαντικά των super market, για να κάνει λαϊκισμό η κυβέρνηση, περνάει στις εξετάσεις του Φρίντμαν.