Πριν από λίγες ημέρες, χιλιάδες κάτοικοι της Μαγιόρκας βγήκαν ξανά στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τον υπερτουρισμό. Δεν διαδήλωναν ενάντια στους επισκέπτες. Διαδήλωναν για την απώλεια του τόπου τους. Για την αδυναμία των νέων να βρουν κατοικία, για την εκτόξευση των τιμών, για την εξάντληση των υδάτινων πόρων, για την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος και για την αλλοίωση της ταυτότητας του νησιού.

Για μένα, οι εικόνες αυτές ξύπνησαν έντονες μνήμες. Στις 4-6 Απριλίου 2003 συμμετείχα, ως εκπρόσωπος των Οικολόγων Πράσινων, στο Συνέδριο των Μεσογειακών Πράσινων Κομμάτων στην Πάλμα ντε Μαγιόρκα με θέμα «Για έναν βιώσιμο τουρισμό στην περιοχή της Μεσογείου». Το Μανιφέστο που υιοθετήσαμε τότε μοιάζει σήμερα σχεδόν προφητικό.

Ήδη από εκείνη την εποχή επισημαίναμε ότι η συνεχής επέκταση του μαζικού τουρισμού θα οδηγούσε στην υπερεκμετάλλευση του νερού, του εδάφους, της ενέργειας και της βιοποικιλότητας, θα ξεπερνούσε τη φέρουσα ικανότητα των περιοχών και θα προκαλούσε σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις: αύξηση των τιμών της κατοικίας, εξάρτηση των τοπικών οικονομιών από έναν μόνο παραγωγικό τομέα, εποχική και επισφαλή εργασία, αλλά και διάβρωση της πολιτιστικής ταυτότητας των τοπικών κοινωνιών.

Στο Μανιφέστο μιλούσαμε για περιορισμό της δόμησης, προτεραιότητα στην αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων αντί της συνεχούς επέκτασης, σεβασμό της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής, προστασία του τοπίου, συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις και ανάπτυξη δεικτών βιωσιμότητας για τον τουρισμό. Τονίζαμε ακόμη ότι ο τουρισμός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εμπορικό προϊόν. Είκοσι τρία χρόνια αργότερα, η πραγματικότητα επιβεβαιώνει σχεδόν κάθε μία από εκείνες τις διαπιστώσεις.

Και στην Ελλάδα τα σημάδια είναι πλέον εμφανή. Η έκρηξη των επενδύσεων σε πολυτελείς κατοικίες και τουριστικές εγκαταστάσεις, η εκτός ορίων δόμηση σε νησιά και παράκτιες περιοχές, η πίεση στους υδατικούς πόρους, η ενεργειακή επιβάρυνση, η δυσκολία των κατοίκων να βρουν προσιτή κατοικία και η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού συνθέτουν μια εικόνα, που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί βιώσιμη.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες αντιδράσεις ξεκινούν από τα νησιά. Όπως αναφέραμε και στο Μανιφέστο του 2003, τα νησιά αποτελούν το πιο ευαίσθητο εργαστήριο της Μεσογείου. Εκεί γίνονται πρώτα ορατά τα όρια ενός μοντέλου ανάπτυξης, που καταναλώνει περισσότερο φυσικό κεφάλαιο από όσο μπορεί να αναπληρώσει η φύση. 

Η Σαντορίνη, η Μύκονος, η Πάρος, η Νάξος, η Κρήτη, η Κέρκυρα, αλλά πλέον και πολλές ηπειρωτικές περιοχές υψηλής φυσικής αξίας, βρίσκονται αντιμέτωπες με τα ίδια διλήμματα, που αντιμετώπισε η Μαγιόρκα πριν από χρόνια. Οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι εξαντλούνται, οι παραδοσιακοί οικισμοί μετατρέπονται σταδιακά σε τουριστικά σκηνικά, οι τιμές της γης και της κατοικίας εκτοξεύονται και το φυσικό τοπίο αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως επενδυτικό προϊόν. Η πρόσφατη εκρηκτική αύξηση της ζήτησης για πολυτελή ακίνητα στη χώρα επιταχύνει ακόμη περισσότερο αυτές τις εξελίξεις.

Το ανησυχητικό είναι ότι εξακολουθούμε να αξιολογούμε την επιτυχία του τουρισμού σχεδόν αποκλειστικά με βάση τις αφίξεις, τις διανυκτερεύσεις και τα έσοδα. Πολύ λιγότερο συζητάμε για τη φέρουσα ικανότητα κάθε προορισμού, για το πόσο νερό καταναλώνεται, πόση γη οικοδομείται, πόση ενέργεια απαιτείται, ποιο είναι το αποτύπωμα άνθρακα ή αν οι τοπικές κοινωνίες εξακολουθούν να μπορούν να ζουν αξιοπρεπώς στον τόπο τους.

Η απάντηση, όμως, δεν είναι: τουρισμός ή όχι τουρισμός. Είναι ένας διαφορετικός τουρισμός. Ένας τουρισμός που θα σέβεται τα φυσικά όρια κάθε περιοχής, θα προστατεύει το νερό, τη βιοποικιλότητα και το τοπίο και θα διασφαλίζει ότι τα οφέλη της ανάπτυξης επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες. Ακριβώς αυτό υποστήριζε το Μανιφέστο των Μεσογειακών Πράσινων κομμάτων το 2003.

Η Μαγιόρκα μάς προειδοποίησε πριν από είκοσι τρία χρόνια. Σήμερα οι ίδιοι οι κάτοικοί της φωνάζουν ότι τα όρια ξεπεράστηκαν. Ας μην περιμένουμε να γεμίσουν και οι ελληνικές πλατείες με τα ίδια συνθήματα για να καταλάβουμε ότι η βιωσιμότητα δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη· είναι η μοναδική προϋπόθεση για να έχει μέλλον ο τουρισμός στη Μεσόγειο.