Για δεκαετίες το όνομα ΙΖΟΛΑ υπήρχε σε εκατοντάδες χιλιάδες ελληνικά σπίτια. Κουζίνες, ψυγεία, θερμοσίφωνες και τηλεοράσεις έφεραν το σήμα μιας εταιρείας που κατάφερε να εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους εκπροσώπους της ελληνικής βιομηχανίας ηλεκτρικών συσκευών.

Για τη Θήβα, όμως, η ΙΖΟΛΑ έχει μια ιδιαίτερη σημασία.

Το μεγάλο εργοστάσιο που δημιουργήθηκε στην περιοχή αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά απομεινάρια της βιομηχανικής εποχής της πόλης, ενώ πίσω από την ανάπτυξη της εταιρείας βρίσκεται η οικογένεια του Θηβαίου Παναγιώτη Δράκου.

Μια ιστορία που ξεκινά αρκετές δεκαετίες πριν δημιουργηθεί το εργοστάσιο της Θήβας.

Η αρχή της ΙΖΟΛΑ

Η ΙΖΟΛΑ ιδρύθηκε το 1930 και αρχικά η δραστηριότητά της δεν είχε καμία σχέση με τις ηλεκτρικές οικιακές συσκευές με τις οποίες αργότερα έγινε γνωστή σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του αρχείου της οικογένειας Δράκου που βρίσκεται στο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, η εταιρεία δημιουργήθηκε από Μικρασιάτες επιχειρηματίες και κατασκεύαζε ηλεκτρικούς σωλήνες και σιδηροσωλήνες.

Ο Παναγιώτης Δράκος είχε αποκτήσει μέχρι το 1934 το 20% της εταιρείας, ενώ το 1937 η οικογένεια Δράκου αγόρασε όλα τα μερίδια των υπόλοιπων συνεταίρων.

Από εκείνο το σημείο το όνομα της οικογένειας Δράκου συνδέθηκε άρρηκτα με την ΙΖΟΛΑ, την οποία στη συνέχεια διηύθυνε ο γιος του Παναγιώτη, Γεώργιος Δράκος.

Ποιος ήταν ο Παναγιώτης Δράκος

Ο Παναγιώτης Γ. Δράκος γεννήθηκε στη Θήβα το 1879 και προερχόταν από φτωχή οικογένεια.

Έφυγε νέος για την Αθήνα, όπου έκανε τα πρώτα επαγγελματικά του βήματα και το 1906 άνοιξε κατάστημα υδραυλικών ειδών στην οδό Πραξιτέλους.

Από εκεί ξεκίνησε μια επιχειρηματική πορεία που μέσα στις επόμενες δεκαετίες θα τον οδηγούσε στη δημιουργία ενός μεγάλου βιομηχανικού ομίλου.

Παρά την πορεία του στην Αθήνα, ο Παναγιώτης Δράκος δεν ξέχασε τη γενέτειρά του.

Μαζί με τη σύζυγό του Μεταξία Δράκου συνδέθηκε με δωρεές και έργα στη Θήβα. Το όνομά του συνδέεται με το Δράκειο Μέγαρο και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, με προσφορά στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου, αλλά και γενικότερα με την οικονομική και βιομηχανική ζωή της πόλης.

Η ιστορία του Παναγιώτη Δράκου και κυρίως όσα προσέφερε στη Θήβα αποτελούν από μόνα τους ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, στο οποίο το Ράδιο Θήβα θα επανέλθει με ειδικό αφιέρωμα.

«Ο πολιτισμός στο σπίτι»

Η μεγάλη μεταμόρφωση της ΙΖΟΛΑ πραγματοποιήθηκε μεταπολεμικά.

Η Ελλάδα προσπαθούσε να ανοικοδομηθεί και ο εξηλεκτρισμός άλλαζε σταδιακά την καθημερινότητα των νοικοκυριών.

Με χρηματοδότηση που συνδεόταν με το Σχέδιο Μάρσαλ και δανεισμό από την Εθνική Τράπεζα, η παραγωγική δραστηριότητα επεκτάθηκε στις ηλεκτρικές οικιακές συσκευές.

Το 1951 η ΙΖΟΛΑ παρουσίασε την πρώτη της ηλεκτρική κουζίνα και το 1952 ακολούθησε το ηλεκτρικό ψυγείο.

Ήταν η εποχή κατά την οποία συσκευές που σήμερα θεωρούνται αυτονόητες άρχισαν να αλλάζουν ριζικά την καθημερινότητα μιας ελληνικής οικογένειας.

Η εταιρεία κατάφερε μάλιστα να συνδέσει το όνομά της με ένα από τα χαρακτηριστικότερα διαφημιστικά συνθήματα της εποχής:

«Ο πολιτισμός στο σπίτι».

Η ΙΖΟΛΑ κατακτά τα ελληνικά νοικοκυριά

Η γκάμα των προϊόντων μεγάλωνε συνεχώς.

Μετά τις κουζίνες και τα ψυγεία ήρθαν νέες οικιακές συσκευές, θερμοσίφωνες και αργότερα τηλεοράσεις.

Η ΙΖΟΛΑ επένδυσε ταυτόχρονα σε πρωτοποριακές για την εποχή μεθόδους προώθησης.

Διαφημίσεις στον Τύπο, ραδιοφωνικές καμπάνιες, κινηματογραφικά διαφημιστικά, εκθέσεις και επιδείξεις συσκευών έφερναν τα προϊόντα της εταιρείας όλο και πιο κοντά στο ελληνικό κοινό.

Οι πωλήσεις με δόσεις βοήθησαν επίσης τα νέα προϊόντα να γίνουν προσιτά σε περισσότερες οικογένειες.

Μια παλιά διαφήμιση του 1963 είναι χαρακτηριστική της εξάπλωσης της εταιρείας, καθώς διαφήμιζε ότι βρίσκονταν ήδη σε χρήση 201.000 συσκευές ΙΖΟΛΑ.

Η δημιουργία του μεγάλου εργοστασίου στη Θήβα

Η σχέση της ΙΖΟΛΑ με τη Θήβα απέκτησε μια εντελώς διαφορετική διάσταση τη δεκαετία του 1970.

Σύμφωνα με το ιστορικό αρχείο της οικογένειας Δράκου, μέχρι το 1974 είχε δημιουργηθεί ένας όμιλος πέντε βιομηχανιών εξειδικευμένων στην παραγωγή οικιακών συσκευών.

Την ίδια χρονιά ξεκίνησε η κατασκευή ενός μεγάλου εργοστασίου στη Θήβα.

Οι διαστάσεις που είχε αποκτήσει συνολικά η βιομηχανική δραστηριότητα της ΙΖΟΛΑ ήταν τεράστιες για τα ελληνικά δεδομένα.

Σε ιστορικές αναφορές υπολογίζεται ότι οι δύο μεγάλες παραγωγικές μονάδες της εταιρείας είχαν δυνατότητα παραγωγής περίπου 800.000 ηλεκτρικών συσκευών ετησίως, ενώ συνολικά απασχολούνταν περισσότεροι από 2.500 εργαζόμενοι.

Για τη Θήβα η λειτουργία μιας τόσο μεγάλης βιομηχανικής μονάδας σήμαινε θέσεις εργασίας και εισόδημα για πολλές οικογένειες της πόλης και της ευρύτερης περιοχής.

Στις 100 μεγαλύτερες βιομηχανίες της Ελλάδας

Η ανάπτυξη της ΙΖΟΛΑ αποτυπώνεται και στη θέση που είχε αποκτήσει στην ελληνική οικονομία.

Το 1974 βρισκόταν στον πίνακα των 100 μεγαλύτερων ελληνικών βιομηχανιών, με τον όμιλο να καταλαμβάνει την 5η θέση σε απασχόληση, την 7η σε ίδια κεφάλαια, την 9η σε συνολικά κεφάλαια και τη 13η θέση στις εξαγωγές.

Η ΙΖΟΛΑ δεν ήταν πλέον απλώς μια γνωστή ελληνική μάρκα.

Είχε εξελιχθεί σε έναν πραγματικό βιομηχανικό γίγαντα.

Η τηλεόραση και μια νέα αγορά

Μια ακόμη μεγάλη αλλαγή ήρθε με την εξάπλωση της τηλεόρασης.

Η τηλεόραση μπήκε επίσημα στην καθημερινότητα των Ελλήνων το 1966 και πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον περιζήτητα καταναλωτικά αγαθά.

Η ΙΖΟΛΑ δραστηριοποιήθηκε και σε αυτή τη νέα αγορά, όπως και η ΕΣΚΙΜΟ, προσθέτοντας τηλεοράσεις στην παραγωγή και την εμπορική της παρουσία.

Τα πρώτα σύννεφα

Η μεγάλη ανάπτυξη, όμως, δεν μπορούσε να συνεχιστεί για πάντα.

Η δεκαετία του 1970 έφερε σημαντικές αλλαγές στην ελληνική και διεθνή οικονομία, ενώ ο ανταγωνισμός στον χώρο των ηλεκτρικών συσκευών γινόταν συνεχώς εντονότερος.

Η ενίσχυση ξένων εταιρειών και η αυξανόμενη παρουσία εισαγόμενων προϊόντων άρχισαν να πιέζουν τις ελληνικές βιομηχανίες.

Η ΙΖΟΛΑ προσπάθησε να απαντήσει με επενδύσεις και αναδιοργάνωση.

Η ΙΖΟΛΑ ενώνεται με την ΕΣΚΙΜΟ

Το 1977 πραγματοποιήθηκε μία από τις σημαντικότερες κινήσεις στην ιστορία της εταιρείας.

Η ΙΖΟΛΑ και η Βιομετάλ ΕΣΚΙΜΟ ένωσαν τις δυνάμεις τους δημιουργώντας την ΕΛΙΝΤΑ ΑΕ, με τη συμμετοχή και της Εθνικής Τράπεζας.

Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένας ισχυρότερος ελληνικός βιομηχανικός σχηματισμός που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τον ολοένα μεγαλύτερο ανταγωνισμό.

Η προσπάθεια, όμως, δεν κατάφερε να αναστρέψει την πορεία.

Το 1984 η εταιρεία πέρασε στον Οργανισμό Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων.

Το τέλος της παραγωγής στη Θήβα

Η παραγωγική δραστηριότητα συνεχίστηκε για κάποια χρόνια ακόμη, αλλά η εποχή της μεγάλης ΙΖΟΛΑ είχε ουσιαστικά περάσει.

Μέχρι το 1995 η βιομηχανική παραγωγή είχε σταματήσει.

Οι μηχανές σταμάτησαν και ένα εργοστάσιο που κάποτε αποτελούσε καθημερινό τόπο εργασίας για εκατοντάδες ανθρώπους άρχισε σταδιακά να ερημώνει.

Από τη βιομηχανική ακμή στην εγκατάλειψη

Δεκαετίες αργότερα, οι εικόνες από το εργοστάσιο της ΙΖΟΛΑ στη Θήβα δύσκολα αφήνουν αδιάφορο όποιον γνωρίζει τι υπήρχε κάποτε εκεί.

Οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις, τα σπασμένα παράθυρα και κυρίως τα μεγάλα γράμματα ΙΖΟΛΑ στην πρόσοψη αποτελούν τα σημάδια μιας άλλης εποχής.

Εκεί όπου υπήρχαν γραμμές παραγωγής και καθημερινά περνούσαν εργαζόμενοι, σήμερα έχει απομείνει ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά κουφάρια της περιοχής.

Το εργοστάσιο έχει μάλιστα αποτελέσει αντικείμενο φωτογραφικών και βιντεοσκοπικών καταγραφών, με εικόνες ακόμη και από drone να δείχνουν το μέγεθος του συγκροτήματος και τη σημερινή του κατάσταση.

Ένα κομμάτι της ιστορίας της Θήβας

Για τους νεότερους η ΙΖΟΛΑ μπορεί να είναι απλώς ένα όνομα πάνω σε ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο.

Για πολλές οικογένειες της Θήβας, όμως, πίσω από αυτό το όνομα βρίσκονται άνθρωποι, δουλειές, μισθοί, αναμνήσεις και μια ολόκληρη εποχή της πόλης.

Και πίσω από αυτή την ιστορία βρίσκεται επίσης ένας Θηβαίος που ξεκίνησε από πολύ χαμηλά και έφτασε να συνδέσει το όνομά του με μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές επιχειρήσεις της χώρας: ο Παναγιώτης Δράκος.

Η δική του ιστορία, οι δωρεές του και όσα άφησε πίσω του στη Θήβα αξίζουν ένα ξεχωριστό αφιέρωμα.

Γιατί η ιστορία της ΙΖΟΛΑ δεν είναι μόνο η ιστορία μιας εταιρείας που γνώρισε τεράστια ανάπτυξη και τελικά έκλεισε.

Για τη Θήβα είναι και ένα κομμάτι της δικής της νεότερης ιστορίας.